ΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΑΠΟ ΤΟ 1881 ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ

THE FARMERS MOVEMENT FROM 1881 TO TODAY

Από τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1990 η Ελλάδα βιώνει σχεδόν κάθε χρόνο κινητοποιήσεις των αγροτών, οι οποίες πολλές εξαπλώνονται σε όλη τη χώρα με σημαντική δυναμική και πρωτοφανείς μορφές δράσης.

Ποιοι είναι αυτοί οι αγρότες, από πού έρχονται και σε ποιο ιστορικό κινηματικό παρελθόν αναφέρονται; Ποιες είναι οι ρίζες του κινήματός τους και ποια η ιστορική συνέχειά του;

Το αγροτικό συνδικαλιστικό κίνημα στη χώρα μας ξεκίνησε από τη Θεσσαλία στις αρχές του 20ού αιώνα και συνδέθηκε από τη γέννησή του με την πάλη των Θεσσαλών κολίγων, με τις εξεγέρσεις τους να αποτελούν αποτέλεσμα των οξύτατων προβλημάτων που αντιμετώπιζαν από την εκμετάλλευση των τσιφλικάδων και την καταπίεση του αστικού κράτους. Βασικό αίτημα των κολίγων της Θεσσαλίας ήταν η διανομή των τσιφλικιών τα οποία πούλησαν οι Τούρκοι τσιφλικάδες σε Έλληνες εμπόρους της Κωνσταντινούπολης (Σκυλίτσης, Ζάππας, Ζωγράφος, κ.ά.), ενόψει της προσάρτησης της Θεσσαλίας στην Ελλάδα που έγινε το 1881.

Since the mid-1990s, Greece has experienced almost yearly farmer mobilizations, many of which spread nationwide with significant momentum and unprecedented forms of action.
Who are these farmers, where do they come from, and to which historical movement do they trace their roots? What are the origins of their struggle, and how has it evolved over time?

The agrarian labor movement in Greece began in Thessaly in the early 20th century. From its inception it was tied to the struggle of the Thessalian tenant farmers (kolígoi), whose uprisings were the result of the severe problems they faced due to the exploitation by large landowners (tsiflikádes) and the oppression of the urban-based state.

The core demand of the Thessalian tenant farmers was the redistribution of the large estates (tsiflikia), which the Turkish landlords had sold to wealthy Greek merchants from Constantinople (Skylitsis, Zappas, Zographos, etc.), anticipating the annexation of Thessaly to Greece in 1881.

Το 1910 το κίνημα έφτασε στο αποκορύφωμά του, όταν το προγραμματισμένο πανθεσσαλικό συλλαλητήριο της Λάρισας εξελίχθηκε σε αιματηρή εξέγερση.

Όλα ξεκίνησαν από το χωριό Κιλελέρ, όπου 200 χωρικοί θέλησαν να επιβιβασθούν σε τρένο χωρίς να πληρώσουν εισιτήριο για να μεταβούν στη Λάρισα. Μετά την άρνηση του επιβαίνοντος διευθυντή των Θεσσαλικών Σιδηροδρόμων, οι αγρότες ξεκίνησαν να λιθοβολούν τον συρμό καθώς απομακρυνόταν. Ένα χιλιόμετρο πιο πέρα, ομάδα 800 χωρικών σταμάτησε το τρένο.

Στις συμπλοκές που ακολούθησαν, στρατιωτικοί που επέβαιναν στο συρμό πυροβόλησαν τον όχλο, σκοτώνοντας 2-4 αγρότες και τραυματίζοντας άλλους. Τα επεισόδια συνεχίστηκαν στο χωριό Τουλάρ (σήμερα Μελία) με 2 νεκρούς και 15 τραυματίες, ενώ όταν τα νέα έφτασαν στη Λάρισα οι συμπλοκές μεταξύ διαδηλωτών και στρατού επεκτάθηκαν με 2 ακόμα νεκρούς μετά την επέμβαση του ιππικού.

In 1910, the movement reached its peak when a scheduled Thessalian rally in Larissa turned into a bloody uprising.
It all began in the village of Kileler, where 200 villagers attempted to board a train without paying a fare in order to travel to Larissa. After the refusal of the director of the Thessalian Railways, who happened to be on board, the farmers began throwing stones at the train as it left the station.

One kilometer further, a group of 800 villagers stopped the train. In the clashes that followed, armed military personnel on board fired at the crowd, killing between 2 and 4 farmers and wounding others. The violence continued in the village of Toular (today Melia), leaving 2 more dead and 15 wounded. When news reached Larissa, clashes between demonstrators and the army escalated, with 2 additional deaths following a cavalry charge.

Η εξέγερση κέρδισε τη συμπάθεια του ελληνικού λαού, εντείνοντας τις πιέσεις για επίλυση του ζητήματος και φουντώνοντας το αγροτικό κίνημα σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ μετά τα πρώτα νομοθετικά μέτρα που έλαβε ο Ελευθέριος Βενιζέλος υπέρ των κολίγων το 1911 ακολούθησαν και άλλες κινητοποιήσεις, οι οποίες σε συνδυασμό με τις πιέσεις των αστών και τις διεκδικήσεις των Μικρασιατών προσφύγων οδήγησαν στην αγροτική μεταρρύθμιση του 1917-1922, με τις πρώτες απαλλοτριώσεις από την κυβέρνηση Πλαστήρα.

The uprising won the sympathy of the Greek public, intensifying pressure for a solution and igniting the agrarian movement across the country. After Eleftherios Venizelos introduced the first legislative measures in favor of the tenant farmers in 1911, further mobilizations followed.

Combined with the demands of the urban elite and the claims of the Asia Minor refugees, they led to the major agrarian reform of 1917–1922, with the first expropriations carried out under the Plastiras government.

Και ερχόμαστε στο σήμερα.

Οι αλλαγές στον αγροτικό χώρο παγκοσμίως, τα νέα δεδομένα της οικονομίας, οι χρόνιες αδικίες απέναντι στον αγροτικό κόσμο της δουλειάς, αλλά και οι αλλαγές που προκαλούνται από την κλιματική κρίση, είναι στοιχεία τα οποία σαφώς επηρεάζουν το αγροτικό κίνημα και στην Ελλάδα.

Ένα πρόβλημα κρίσιμο για τον αγρότη, είναι να έχει εξασφαλισμένη ρευστότητα για να αγοράσει αγροτικά εφόδια, δηλαδή λιπάσματα και ζωοτροφές, και ταυτόχρονα να μπορεί να αντέξει το ενεργειακό και περιβαλλοντικό κόστος της υφιστάμενης κατάστασης.

Το κόστος αυτό αφορά την πρόσβαση στο πετρέλαιο και στο νερό. Το αγροτικό πετρέλαιο απορροφά ενδεχομένως ακόμα και το ήμισυ του κόστους παραγωγής, ενώ και στο θέμα του νερού τα πράγματα είναι σύνθετα, καθώς στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας δεν υπάρχουν υποδομές δίκτυα άρδευσης, και άρα ο παραγωγός χρειάζεται να καταφύγει σε γεωτρήσεις, αυξάνοντας το κόστος σε ρεύμα και τη σπατάλη νερού, κινδυνεύοντας παράλληλα με σταδιακή υφαλμήρωση ή ερημοποίηση της γης του.

Global changes in agriculture, new economic realities, longstanding injustices toward the rural working population, and the impacts of the climate crisis all profoundly affect the farmers’ movement in Greece today.
A crucial challenge for farmers is securing liquidity to purchase agricultural inputs, fertilizers, feed and coping with the rising energy and environmental costs of production.

This burden is closely tied to access to fuel and water. Agricultural diesel can consume nearly half the total production cost, while water remains a complex issue: most regions of Greece lack proper irrigation infrastructure. As a result, farmers often rely on drilling wells, increasing electricity costs, wasting water, and risking soil salinization or gradual desertification.

Οι αγρότες σήμερα διεκδικούν, μεταξύ άλλων, μέτρα στήριξης ενάντια στο υψηλό κόστος παραγωγής, με κατάργηση της ρήτρας αναπροσαρμογής για το ρεύμα, αφορολόγητο πετρέλαιο, επιδότηση των ζωοτροφών.

Κατάργηση του ΦΠΑ σε μέσα και αγροεφόδια και προστασία από τις φυσικές καταστροφές, με υλοποίηση όλων των απαραίτητων έργων υποδομής.

Άμεση πληρωμή των καθυστερημένων ενισχύσεων και επιδοτήσεων, ιδιαίτερα από ΟΠΕΚΕΠΕ.

Πλήρεις και γρήγορες αποζημιώσεις για ζημιές από φυσικές καταστροφές, πλημμύρες, ξηρασία και ζωονόσους.
Φορολογικές ελαφρύνσεις και ρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένων ειδικών φορολογικών συντελεστών για αγροτικό πετρέλαιο και εισροές.
Εγγυημένες ή βιώσιμες τιμές παραγωγού, ώστε να καλύπτονται το κόστος και το εισόδημα των παραγωγών.
Σταθερό και δίκαιο πλαίσιο επιδοτήσεων από την ΚΑΠ, χωρίς περικοπές και με ενίσχυση των μικρομεσαίων αγροτών.
Καλύτερη στήριξη της κτηνοτροφίας, που αντιμετωπίζει υψηλό κόστος και μειώσεις στο ζωικό κεφάλαιο.

Farmers are currently demanding, among other things:

Support measures against the high cost of production
Abolition of the electricity adjustment clauseTax-free agricultural diesel
Subsidies for animal feed
Abolition of VAT on agricultural inputs and supplies
Protection against natural disasters, including essential infrastructure projects
Immediate payment of delayed subsidies and EU support, particularly from OPEKEPE
Full and prompt compensation for damage caused by natural disasters, floods, drought, and livestock diseases
Tax relief and regulatory measures, including special tax rates for agricultural fuels and production inputs
Guaranteed or sustainable producer prices that cover production costs and farmers income
A stable and fair CAP subsidy framework, without cuts and with enhanced support for small and medium sized farmers
Stronger support for the livestock sector, which faces high costs and declining herd numbers.